هر یک از شما باید در کردار نیک و مهرورزی، بر دیگری پیشدستی جوید تا آن زندگانی مقدس زناشویی، با خوشی و خرّمی همراه باشد

ای مردان و زنان! راه راست را دریابید و پیروی کنید.

هیچ گاه گرد دروغ و خوشی های زودگذری که تباه کننده زندگی اند، نگردید؛ زیرا لذّتی که با بدنامی و گناه همراه باشد، همچون زهر کشنده ای است که با شیرینی درآمیخته و همانند خودش دوزخی است.

با این گونه کارها زندگانی گیتی خود را تباه مسازید
پاداش رهروان نیکی، به کسی می رسد که هوا، هوس، خودخواهی و آرزوهای باطل را از خود دور ساخته، بر نفس خویش چیره گردد.

کوتاهی و غفلت در این راه، پایانش جز ناله و افسوس، چیز دیگری نخواهد بود

فریب خوردگانی که دست به کردار زشت می زنند، گرفتار بدبختی و نیستی خواهند شد و سرانجامشان خروش و فریاد و ناله است؛ ولی زنان و مردانی که به اندرز و راهنمایی من گوش فرا می دهند، آرامش و خوشی زندگی بهره شان خواهد بود و سختی و رنج از آنان دور خواهد گشت و به نیک نامی جاودانی خواهند رسید

(یسنا، ص ۵۳، پندهای ۵ - ۸)

اعدام مستبد

آن زمان که صدام حسین قرار داد توافق اروند رود را جلوی چشم خبرگزاری های جهان پاره کرد و خواهان شکست دوباره ایرانیان در قادسیه دوم بود جای شکی باقی نبود که صدام هم مانند بسیاری دیگر از سنی های مسلمان خوب دریافته که ایرانیان در برابر اعراب نه نتها شکست نخوردند بلکه با زرنگی خاصی همه باورهای تازه آنان را چنان به بازی گرفتند که به هیچ عنوان نمی توانند آنرا به زبان آورندو از آن گله کنند

اعراب می بینند که ایرانیان در حالی که به ظاهر اسلام را قبول کرده اند ( باید توجه کنیم که در همین حال عده ای از آنان هم مثل ملا نصرالدین کاسه آش را هم به دست گرفته و دنبال همان آشی هستند که خود به دروغ ادعا کرده اند می دوند و در حالی که کسی آنان را به مسلمانی قبول ندارد به آب و آتش می زنند تا خود را مسلمان بخوانند) همه باورهای آنا را به سخره می گیرند. به عنوان مثال آغاز سال هجری قمری را به جای جشن گرفتن عزاداری می کنند و ادعایشان نیز این است که آنان حسینشان را کشته اند!! عجب رندانی پیدا می شوند؟

حالا اگر در همین حال صدام حسین دیوانه ای پیدا شود و بخواهد دوباره جنگ قادسیه را تکرار کند به همان سرنوشتی دچار خواهد شد که اجداد احمقش دچار شدند! انگار یک چیزی خیلی مرموز باعث می شود که عرب های بی تمدن با وجود همه زوری که می زنند و با وجود همه جان فشانی هایی که می کنند بالاخره شکست می خورند و از هر راهی که وارد می شوند از در دیگر به بیرون پرتاب می شوند

فراموش نمی کنیم که چگونه با دسیسه های همین عرب های تشنه به خون پارس ها به بهانه دنبال کردن تحقیقات اتمی ، حکومت مقتدر ایران ساقط شد وذورتازه ای از زوال فرهنگی و اقتصادی ایران آغازشد. شاید در سال های اول اعراب شادی کردند که بالاخره جنگ قادسیه را برده اند. با فرستادن رئیس جمهور عراق، حسین جنایتکار به خط اول جنگ قادسیه دوم، قصد نهایی کردن این پیروزی و قلع و قمع ایران و ایرانی و کل پارس ها را داشتند؛ که خوابشان تعبیر نشد و با وجود سیاست های غلط حاکمان بر ایران نتیجه اش نابودی عراق و کویت و خسارات شدید مالی برای عربستان سعودی و اتحادیه اعراب بود. انرژی هسته ای هم که با گذشت چند سال دوباره به همت اندیشمندان همیشه هوشمند ایران موفق شد و امروز رنگ و روی تازه ای یافته است. حالا ازسیاست های غلط دولت حاکم بر ایران که بگذریم ، حتی اگر ایران مجبور به تعطیل تحقیقات هسته ای خود نیز بشود هیچکس نمی تواند عظمت علمی و شکوه فرهنگ پویای ایرانی را حتی زیر بار سیاست های اشتباه حکومتگران پر ریای آن فراموش کند. و این همان شکستی است که تحمل آن برای انیرانیان سخت و غیر قابل تحمل است.آیا دولت آمریکا را نیز به خاطر مخالفتش با فنآوری های هسته ای ایران باید دشمن ایران دانست؟

حال و روز حسین ، رئیس جمهور شکست خورده قادسیه دوم وقتی از سوراخ موشی که برایش درست کرده بودند بیرون می آمد برای هر ایرانی دیدنی بود.از آن روز بارها او را در برابر قاضی دادگاه نشان می دادند که با حالتی کاملا مسخره هنوز خود را رئیس جمهور عراق می دانست . شاید نمی توانست درک کند که گذشته ها ، گذشته و امروز ، همان اکنونی است که همه بازماندگان خانواده های اسیران و جان باختگان جنگ بر علیه حسین سال ها منتظرش بوده اند. شاید نمی دانست که قدرت عدالت بالاتر از هر قدرتی در جهان می تواند چنان دماری از روزگار ضحاکیان در آورد که برای چندین روز در سوراخی به اندازه نیم متر در نیم متر حسرت مرگ را بخورد

اعدامش را اصلا دوست نداشتم . شاید بتوان گفت به نوعی غرور از دست رفته اش را به او باز گرداند. و این بزرگ ترین اشتباهی بود که می شد انجام داد. نمی دانم چرا قاضی دادگاه مجازاتی به اندازه جرم هایش تعیین نکرد؟ شاید وی هم با دیدن آنهمه شکست که درچهره تکیده و نگاه ترس خورده صدام جاری بود برای لحظه ای او را بخشیده بود؟شاید هم اعدام آسان ترین پایان بود. هم برای صدام ، هم برای دولت دست نشانده عراق و هم برای نیروهای خارجی مستقر در عراق تصرف شد

بر می گردیم به نکته اصلی نوشتار ؛ نکته جالبی در آخرین سخنان حسین نهفته بود : دشمنی همیشگی او با فارس ها را شاید بتوان وصیت صدام حسین دانست برای اعراب . این که صدام حسین درحالی که آخرین ثانیه های زندگی خود را می گذراند و در حالی که می داند می توان تعداد نفس هایش را تا رسیدن به جهنمی که انتظارش را می کشد , شمرد اعلام می کند که باید با فارس ها - و آمریکایی ها- جنگید . البته انتظار صدام حسین از نتیجه چنان جنگی از میان برداشتن این دو ملت از روی کره خاک است که باید به او و همه خیالافان تاریخی چون او گفت :ذهی خیال باطل!! آیا چیز دیگری را تا کنون تاریخ به او به امثال او نشان داده است؟

در انتهای این نوشتار نمی توانم از قید این مساله خودداری کنم که نادیده گرفته شدن این همه دشمنی صدام حسین با وجود آنهمه خسارات مالی وجانی غیر قابل جبران, توسط دست اندرکاران حکومت جمهوری اسلامی در ایران در طول سال های پس از اعلام آتش بس از دیدگاه ایرانیان که شاید حسین آنها را پارسی می نامد غیر قابل بخشش و باورنکردنی هست و خواهد بود

شاید زمان آن فرا رسیده باشد که هر ایرانی - یا پارسی- در اندیشه پیروزی بیز وال بر دشمنان قسم خورده و تاریخی خود باشد. فراموش نکنیم که کشور ما ایران هرگز با هیچ کشوری در نبرد نبوده به جز کشورهای مسلمان و سنی مذهب مانند عربستان سعودی ، عراق ،بحرین، سوریه . البته ترکان مغول را تاریخ ایران هیچگاه فراموش نخواهد کرد. می بینیم که متأسفاه گروهی از آرایاییان اصیل که زبانشان ترکی است و در منطقه همهشه ایرانی آذرآبادگان هویتی اصیل و پر شکوه دارند بر اثر القائات بی هویتان مغول زاده ماسک بی رنگ و بوی نژاد ترک بر چهره می زنند تا برای هویت یورشگر و غیر متمدن مغول آبرویی بخرند

وای به حال ما اگر دشمنان تاریخی خود را از یاد ببریم

پنج پایه بنیادین دین زرتشتی

نخست :باور به یگانگی اهورا مزدا خداوند جان و خرد و او را آفریدگار یگانه و بدون دستیار همه هستی دانستن

دوم: دنیا را با چشم باز و اندیشه روشن نگریستن. اندیشه را شمع راه کردن و دل بستن به خدا ، هر دو باهم.فلسفه پندار و گفتار وکردار نیک را با خود همراه دارد

سوم: نسبیت خوبی وبدی . بر این اساس هیچ یک از آفریده های اهورامزدا در ذات خود بد یا خوب نیستند و این اندیشه انسان است که به خاطر شرایط خاص در باره آنان قضاو ت کرده و آنان را خوب یا بد می داند

چهارم: خوشبختی خود را در خوشبختی دیگران یافتن. زرتشت از انسان می خواهد بامدادان که از خواب بر می خیزد در جستجوی راهی برای خوشبختی دیگران باشد. بر این اساس است که خوشبختی از آن همه خواهد شد

مردمی که فقط در پی خوشبختی خویشند و یا حتا خوشبختی دیگران را در پس خوشبختی خویش می خواهند هرگز روی آرامش نخواهند دید

پنجم: پاداش خوبی و پادافره بدی ها همه و همه چه در این جهان و چه در جهان مینوی همواره همراه انسان خواهد بود. در این جهان وجدان انسان او را شاد می کند و یا آزار می دهد و در جهان مینوی باز همین وجدان بیدار خواهد بود که به کمکش خواهد آمد و یا نه

منم آرش... و آرشِ شیوا تیر از میان برخاست ، بازوان استوارش را گشود و بانگ برداشت: "منم آرش، بر تن و پیكر من نیك بنگرید كه هیچ آسیب و گزندی در آن نیست. من آنم كه فرمان افراسیاب را پاسخ خواهم داد. واپسین تیرِ تركشم فرجام زندگی من خواهد بود و تیر را به باد خواهم سپرد تا به خواست مزدا اهورا، مرزهای ایران‌ویج را بگسترد تا خانه‌هامان ، شهرهامان گسترده شود و دل زنان و مردان و كودكان ایرانزمین شاد. و آنگاه من در میان شما نخواهم بود و از پیكرم هیچ نخواهد ماند

و آرش اینگونه برفراز البرز كوه رفت و دیگر بازنگشت

جشن تیرگان كه جشن برابری روز تیر و ماه تیر است، در سالنمای زرتشتیان دهم تیرماه برگزار می‌شود. «تیر» یا «تیشتر» نام ستاره‌ی ویژه‌ی باران است و روز تیر نام سیزدهمین روز از هر ماه زرتشتی است و همان روزی كه ایرانیان در روز سیزده فروردین به دشت و دمن می‌روند تا در آیین كهن سیزده‌بدر، سالی پرباران را آرزو كنند. به شوند(:دلیل) سی‌یك روزه بودن شش ماه نخست در سالنمای كنونی كشور دهمین روز تیرماه برابر با روز تیر و جشن تیرگان می‌شود. این جشن بر دوپایه جشن گرفته می‌شود، یكی حماسه‌ی آرش كمانگیر و دیگری ستاره‌ی تیشتر و پیوند آن با باران، كه در اوستا بسیار ستوده شده‌است

در تیریشت به سان یك نمایشنامه نبرد میان تیشتر و اَپَئوش یا دیو خشكسالی نمایانده شده است. در نبرد نخست پس از سه روز اَپَئوش پیروز می‌شود

از آن پس، تشتر را از دریای فراخکرت دور براند

سپس تیشتر ستوده می‌شود و اهورامزدا او را نیرومند می‌سازد

از آن پس، اَپَئوش را از دریای فراخکرت دور براند

ایرانیان باستان برای پیروزی ستاره‌ی باران -كه تخمه‌ی آب‌ها در اوست- بر دیو خشكسالی، در جشن تیرگان به ستایش تیشتر و نیایش پروردگار می‌پرداختند چراكه واژه‌ی جشن از یسن به چم(: معنی) نیایش آمده‌است و نیاكان ما شادی را نخستین آفریده‌ی پروردگار می‌دانستند و از همین روست كه آیین آب‌پاشان یكی از آیین‌های این جشن كهن بوده و تاكنون برجا مانده است

پایه‌ی دیگر برگزاری جشن تیرگان كه آمیخته با نبرد تیشتر و اَپَئوش است، حماسه‌ی آرش كمانگیر است. این آمیختگی به‌زیبایی در تیریشت اوستا نمود دارد

داستان جانفشانی آرش كمانگیر از آنجا آغاز می‌شود كه سپاه منوچهر شاه، شهریار پیشدادی ایران در برابر تورانیان شكست سختی می‌خورد و ایرانیان در تنگنا و بند تورانیان در تبرستان تاب از كف می‌دهند و افراسیاب آنان را به سخره می‌گیرد و فرمان می‌دهد تا مرز ایران را پرواز تیری آشكار كند! آرش كه در اوستا «ارخشه» نامیده شده است و به تیرِ شتابان، نامدار است از فراز البرز كوه به سوی آمودریا تیری رها می‌كند و خود جان می‌سپارد. تیر بر تنه‌ی درخت گردویی فرود می‌آید و ایرانیان را از بند و تنگنای دشمن می‌رهاند

با نگاهی بر آیین‌های تیرگان، پیوند میان آنها با استوره‌ی آرش و نبرد تیشتر و اَپَئوش روش می‌شود. افزون بر آیین آب‌پاشان كه درگذشته در كنا رودها و بركه‌ها برپا می‌شده است باید از آیین «چك و دوله» ، بستن دستبند «تیر و باد» خوردن گندم پخته و ...یاد كرد

دكتر محمود روح‌الامینی در كتاب «آیین‌ها و جشن‌‌های كهن در ایران امروز» نگاهی مردم شناختی به برگزاری و آیین‌های تیرگان در برخی از شهرهای كشور دارد و اشاره می‌كند كه

از برگزاری جشن تیرماه سیزه شو، که در کتاب شرح بـیست باب ملا مظفر، از آن به نام نوروز طبری یاد شده ،در سواد کوه، سنگسر، شهمیرزاد، فیروزکوه، دماوند، بهشر، دامغان، ماها، ساری، بابل، آمل، نوشهر، شهسوار و طالقان خبر داریم. نگارنده در سال 1335 در آمل شاهد برگزاری و رسم حافظ‌خوانی در تـیرماه سیزه شو بودم. در شب سیزدهم آبان ماه، خانواده ها و خویشاوندان نزدیک در خانه‌ی بزرگ فامیل، با تدارک قبلی جمع می شوند. این گردهمایی با پذیرایی و اجرای مراسمی که ویژه این شب است، تا دیر وقت ادامه می یابد

خوردنی ها : در این شب افزون بر خوراک هایی که مناسب مهمانی است و هر کسی به اندازه‌ی امکان خود در تهیه‌ی آن می‌کوشد، بنابر رسم محل و مناسبت فصل، آجیل و میوه و تـنـقلات و شب‌چره تدارک می بـینند. تـنوع خوراک ها زیاد است. به بـیان نمونه بسنده می شود

در آمل : " ... خوراکی هایی تهیه می کنند که به لهجه محلی خارچی ( خوراچی = چیزهای خوب ) گویند. این خوراکی ها عبارت است از انواع شیرینی ها که در خانه تهیه می شود و ... شیریـنی دستی به نام شامی نون ( نون شامی ) و شیریـنی دیگری به نام بشتـزیک. علاوه بر شیرینی، انار، پرتـقال، خربزه، هندوانه، ازگیل ( خصوصاً )، پسته، گندم برشته، کشمش، گردو و تخمه جزو خارچی است

در فیروزکوه : " ... بعد از شام، گندم و شاهدانه و گردو و سنجد و شیرینی و میوه و چای را روی کرسی می گذارند و افراد خانواده دور آن جمع می شوند

در داراب‌کلا ( ساری ) : " ... طبق سنن قدیم، پس از صرف شام، سیزده جور تـنقلات مانند انگور، هندوانه، خربزه، سیب، نیشکر، ازگیل، مرکبات، کنجد حلوا، نخودچی، گندم برشته، گردو حلوا، کشمش و تخمه می خورند

در سنگسر : " ... علاوه بر ( شب چره ) یعـنی انار و انگور و سنجد و بادام و تخمه و امثال آن، به مناسبت سیزده باید غذایی پخت که از سیزده ماده خوراکی درست شده باشد ( گوشت، آب، سبزی، برنج، عدس، نخود ،نمک، و ... ) که آن را سیزه چی گویند

در فرامرزکلا ( سواد کوه ) : " ... خوراکی به نام ( پـیسه - گنده ) درست می کنند که ترکیـبی از مغز گردو، آرد برنج، شکر یا عسل یا شیره خرمالوی جنگلی، و به اندازه پرتقال است

شگون چوب خوردن از لال : قسمت عمده رسم آمدن لال است و در برخی از شهرها این مراسم را لال‌شو ( شب لال ) گویند. در این شب شخصی با لباس مبدل، دستمالی به سر بسته و صورتش را سیاه می کند. و مانند لال ها با کسی حرف نمی زند. این شخص را لال و لال مار ( در کوچک سرای شاهی ) و لال شیش ( در بابل و داراب کلا ) و لال شوش ( در تنکابن ) می گویند. و چند نفر او را همراهی می‌کنند. او وارد خانه ها شده و با چوب و ترکه ای که در دست دارد، که به آن شیش گویند، ضربه ای به ساکنان خانه می زند. باور دارند که هر کس را بزند تا سال دیگر آن فرد مریض نمی شود ( روستای چالی شیرگاه ). این زدن شگون برای تـندرستی می دانند و به او چیزی می دهند

او ( لال ) مخصوصاً به سراغ زنان نازا، حیوانات نازا، دختران شوهر نکرده، و درختان بی میوه می‌رود و با ترکه به آنها می زند. یکنفر از حاضران پا در میانی کرده و ضمانت می کند که مثلا : این زن یا آن درخت یا آن دختر را نزن. من ضمانت می کنم که باردار شود، میوه بدهد، به خانه شوهر رود. صاحب‌خانه‌ها، به آنان شیرینی، گندم برشته، برنج، گردو یا خوراکی دیگر می دهند و آمدن لال را به خانه و کاشانه خود به فال نیک می گیرند. در فرامرزکلا، پس از رفتن لال، صاحب خانه ترکه " توت شیشک " را ( که لال در همه خانه ها می گذاشت ) در بـین چوب های سقـف خانه می گذاشت و معـتـقد بودند که برکت بام را زیاد و حیوانات موذی مثل موش و سوسک و ... را دفع می کند

فال حافظ : از رسم های دیگر تیرما سیزه شو فال گرفتن با دیوان حافظ است که در شهرها، روستاها و تقریباً همه خانه ها - حتی اگر لال هم به خانه نیاید - مرسوم است. در این شب و شب یلدا، برای همه حاضران فرصتی است که خوب و بد نیت خود را از حافظ، که " به شاخ نبات " قسمش داده اند، جویا شوند. در روستاها و خانواده هایی که " حافظ خوان " نباشد، حاضران با دوبـیـتی خواندن، فال می‌گیرند

سرگرمی‌های گروهی جوانان : نوجوانان، پسربچه های محله، کمتر در خانه می مانند. با همسالان در کوچه ها به آواز خوانی پرداخته و همراه لال و معمولا به صورت ناشناس از خانه ها، شیرینی و آجیل جمع آوری و به عنوان شگون، بـین خود تـقسیم می کنند. در علمده ( نور ) با چوب دستی به در خانه ها می روند، و چوبی را که دستمالی به آن بسته اند به داخل خانه ها می اندازند. معـمولا در خانه ها دستمال آنها را از آجیل و خوراکی و میوه پر کرده و از خانه بـیرون می اندازند. در شیرکوه، بچه های محله، ساقه جورابی را با نخ درازی بسته و به خانه ها می اندازند، صاحب خانه که منتظر است، چیزی در آن گذاشته برای آنها می اندازد

در شب سیزده ماه مزبور، در نور مازندران، در خانه خود بهترین غذاها را تهیه و انواع میوه ها را بر سر سفره می چینند و شادی می کنند. جوانها برای خواستن مراد به در خانه ها رفته و از پنجره، دستمال به اتاق صاحب خانه پرتاب می کنند؛ و صاحب خانه میوه و شیرینی به دستمال بسته به بـیرون پرتاب می کند

برخی از مردمان ماها ( از دهستان هبله رود بخش فیروزکوه ) بر بام خانه دیگران می روند و از روزن بام که به گویش ماهایی ها دریجه نامیده می شود، شال درازی را که به سر آن یک دستمال بسته اند، درون اطاقی که آنان نشسته اند می اندازند، صاحب خانه از همان خوردنی هایی که برای مهمانان آورده است، در آن دستمال می گذارد و آن را می بندد. آنگاه کسی که بر بام نشسته و شال را فرو انداخته است، آهسته آهسته شال را بالا می کشد. این رسم را که در بیشتر آبادی های مازندران نیز معمول است " شال اینگنی " ( شال افکنی ) می نامند.»

آیین‌های ایرانی پاسخ به نیازی بوده كه از گذشته تاكنون با تار و پود ایرانیان درآمیخته است جشن تیرگان كه از یك سو یادآور بایستگی فداكاری در برابر دشمن و پاییدن مرزهای ایرانزمین است و از دیگرسو جشنی است برای درخواست باران، دو نیازی‌ست كه این سرزمین همواره و همیشه با آن روبرو بوده‌است. شایسته است در برگزاری بهتر آن بكوشیم

به خشنودی اهورامزدا

هوم، گیاهی دارویی و استوره‌ای


یكی از گیاهان استوره‌ای ایران كه در بیشتر نوشته‌های دینی و تاریخی باستان از آن نام برده‌شده، گیاه هوم است. هوم را همان گیاه دارویی افدرا

می‌دانند كه دارای مقدار زیادی ماده‌ی«افدرین» است و به‌كاربردن زیاد این ماده شادمانی و شوری در آدمی به‌همراه می‌آورد. رویشگاه آن در ایران، افغانستان، پاكستان و هندوستان گزارش شده‌است. ویژگی این گیاه گل‌های زرد و كوچك و الیاف پر آن است. در «هوم‌یشت» درباره‌ی ویژگی این گیاه می‌خوانیم:

زایمان آسان و ازدواج خوب برای دختران را آرزومند است

به تركی چوان ناله بشنید هوم
پرستش رها كرد و بگذارد بوم

چنین گفت كاین ناله هنگام خواب
نباشد مگر بانگ افراسیاب

فردوسی توسی



بی‌گمان هومِ شاهنامه، تركیبی از گیاه هوم است كه بر كوه‌ها می‌روید و ایزد هوم كه یاور و پشتیبان پاكان و راستان است و نیز مرگ‌زدای كه به كیخسرو یاری می‌رساند و خود از جاودانان به‌شمار می‌آید و افراسیاب و گرسیوز را به بندمی‌كشد، كه نماد كشتار و خونریزی و مرگند
یكی از گیاهان استوره‌ای ایران كه در بیشتر نوشته‌های دینی و تاریخی باستان از آن نام برده‌شده و همواره در هاله‌ای از تاریكی بوده، گیاه هوم است كه در «آیین ودایی» به آن «سوم» گویند و به‌درستی روشن نیست مراد از این گیاه كدامیك از گیاهان روزگار كنونی است
برای پیگیری دراین زمینه بهتر است نگاهی به پیشینه‌ی تاریخی و پیدایش گیاهان دارویی داشته باشیم. واژه‌ی «گیاه» پیوندی ناگسستنی با واژه‌ی «گاو» دارد. گاو و گیاه می‌بایست از یك ریشه باشند. در آیین پررمز و راز میترایی هنگامی‌كه میترا بر گاو نخستین «اوگدات» چیره می‌شود و با كارد پهلوی جانور را می‌شكافد از كالبد گاو درهنگامه‌ی مرگ گیاهان سودمندی شروع به روییدن می‌كنند
هنگامی‌كه اهریمن دیوآز و گرسنگی و مرگ، «استویدات» و بیماری‌های گوناگون را برای نابودی «ورزا»، «گاو نخستین» می‌فرستد و برآن چیره می‌شوند و از لاغری جان می‌سپارد. از بندبند این حیوان 55 نوع دانه‌ی گیاهی و خوراكی و 12 نوع گیاه دارویی آغاز به روییدن می‌كند كه یكی از این گیاهان دارویی، «گیاه هوم» یا «گئوكرن» به‌معنی شاخ گاو است كه این درخت در دریای «فراخكرت» می‌روید و پس‌ازآن خود سرچشمه‌ی هزاران گیاه دارویی می‌شود و همه‌ی گیاهان دارویی نزد این درخت آغاز به روییدن می‌كنند.

گیاه هوم چیست؟ چه ویژگی و سرشتی دارد؟ و در كجاها می‌روید؟

در «هوم‌یشت» نخستین كسی كه گیاه هوم را فشرد و از آن نوشابه‌ی آیینی ساخت «وی‌وَنگهان» است كه اهورامزدا به پاسداشت این كار، «جمشید» را به وی داد. و دومین نفر «آبتین» است كه خداوند «فریدون» را به وی بخشید. و چهارمین نفری كه این كار را كرد «پورشسب» بود كه خداوند پاداش این كار نیك را «اشوزرتشت» پیامبر قرار داد. و اما سومین كسی كه از هوم نوشابه‌ی سپندینه‌ای به‌دست‌آورد «اَترَت» بود و او «نخستین» كسی است كه به‌ویژگی دارویی این گیاه پی‌برد و بیماران را به‌وسیله‌ی آن درمان می‌كرد. ازاین‌روی، وی را نخستین پزشك جهان ناموركرده‌اند كه در ازای این كار مهم خداوند «گَرشاسب» را به وی بخشید
نكته‌ی درخور این‌كه، «گیاه هوم» هنوز شناخته شده نیست و به‌درستی روشن نیست منظور از «هوم» چه‌گیاهی است. تنها نكته‌ی درخور اندیشیدن آن‌است‌كه در آغاز افشرده‌ی این گیاه را گرفته، می‌نوشیدند كه مستی‌آور بوده .كه پس‌ازآن به‌علت همین مستی بیش از اندازه مورد نكوهش اشوزرتشت قرار گرفته و گیاه دیگری كه دارای سرشت هوم بوده جایگزین آن شد


از ویژگی‌های دارویی این گیاه كه در كتاب‌های باستان به‌ویژه برگردان هوم‌یشت

زایمان آسان و ازدواج خوب برای دختران آرزومند است

ولی ویژگی‌ علمی و تجربی این گیاه در علوم و كتاب‌های نوتر به‌شرح زیر است: «درمان آسم، تنگ‌كردن مجاری رگ‌ها و باز كردن آن‌ها، تسكین‌دهنده سرفه، محرك انقباضات رحمی» ، كه این، با مورد یادشده در كتاب‌های باستان همسانی دارد و شاید یكی از دلایلی كه این گیاه «دور دارنده‌ی مرگ» نامیده شده، این بوده كه پیش‌ازاین بیشتر زنان باردار به‌علت نبودن ابزار پزشكی در هنگام زایمان، با خوراندن اندكی از شراب این گیاه به‌حالت بیهوشی و مستی رفته و بدون درد زایمان می‌كرده‌اند

.

زرتشت می‌گوید: پروردگارا! آنگاه که تو مردم را به‌نیروی مینَویِ خویش آفریدی و قدرت درک و شعور به‌آنها دادی؛ آنگاه که تو جسم را با جان درآمیختی؛ آنگاه که تو کردار و آموزش را پدید آوردی، چنین مقرر کردی که هرکسی برطبق ارادۀ آزاد خودش تصمیم بگیرد و عمل کند. چنین است که دروغ‌آموز و راست‌آموز، یعنی هم آنکه نمی‌داند و هم آنکه می‌داند، هرکدام برطبق خواستِ درونی و ذهنیتِ خویش به‌بانگ بلند تعلیم می‌دهد و مردم را به‌سوی خویش فرامی‌خوانَد. انسان نیک‌اندیشی که در انتخاب راهش مُرَدَّد است آرمَئیتی معنویتِ راهگشای خویش را به‌او می‌بخشد تا راه درست را برگزیند
انسانِ‌ باخردی که خردِ اندیشه‌ورِ خویش را به‌کار می‌گیرد با گفتار و کردارش عدالت‌خواهی و راست‌کرداری و نیک‌اندیشی را گسترش می‌دهد، پروردگارا، چنین کسی بهترین یاورِ تو است
کسی‌که با رهنمودگیری از خرد مینوی خویش بهترینها را از راه کلامِ آموزندۀ اندیشۀ نیک توسط زبانش و از راه کردارِ پارسایانه توسط دستهایش انجام دهد، اهورَمَزدا را که آفریدگارِ عدالت است به‌بهترین وجهی شناخته است
هرکه به‌وسیلۀ اندیشه و گفتار و کردار نیک با بدی بستیزد تا بدی را از میان بردارد و بدکاران را راهنمائی کند تا از بدی دست بکشند و به‌نیکی بگرایند ارادۀ اهورَمَزدا را به‌نحو خوشنودگرانه‌ئی تحقق بخشیده است
کسی که راه راستی و خوشبختی ابدی یعنی راهی که به سوی جایگاه اهورَمَزدا رهنمون باشد را در زندگیش در این جهانِ مادی به‌ما نشان دهد به‌بهترین و برترین خوشی خواهد رسید. پرودگارا! چنین کسی همچون تو پاک و آگاه و دانا است

یک کاهن بزرگ بابلی دربارۀ کوروش بزرگ چنین نوشته است
در ماه نیسان در یازدهمین روز (روز 12 فروردین) که خدای بزرگ بر تختش جلوس داشت… کوروش به‌خاطر باشندگانِ بابل امانِ همگانی اعلان کرد.… او دستور داد دیوارِ شهر ساخته شود. خودش برای این‌کار پیش‌قدم شد و بیل و کلنگ و سطل آب برداشت و شروع به ساختنِ دیوار شهر کرد.… پیکره‌های خدایانِ بابل، هم زن‌خدا هم مردخدا، همه را به‌جاهای خودشان برگرداند. اینها خدایانی بودند که سالها بود از نشیمن‌گاهشان دور کرده شده بودند. او با این کارش آرامش و سکون را به‌خدایان برگرداند. مردمی که ضعیف شده بودند به‌دستور او دوباره جان گرفتند، زیرا پیشترها نانشان را از آنها گرفته بودند و او نانهایشان را به‌ایشان بازگرداند.… اکنون به‌همۀ مردم بابل روحیۀ نشاط و شادی داده شده است. آنها مثل زندانیانی‌اند که درهای زندانشان گشوده شده باشد. به‌کسانی‌که در اثر فشارها در محاصره بودند آزادی برگشته است. همۀ مردم از اینکه او (یعنی کوروش) شاه است خشنودند

از ویژگیهای فرهنگ ایرانی آن بود که هیچ انسانی دارای تقدس شمرده نمی‌شد، بلکه تقدس خاص خدا و ایَزدان و فضایل ملکوتیِ هفتگانه بود که ضمن سخن از زرتشت شاختیم. به همین سبب بوده که در تمام دوران هخامنشی و پارتی و ساسانی هیچ زیارتگاهی برای هیچ انسانی، نه برای مغان و نه آتَروَنان و نه هیربدان، ساخته نشد. و از همین‌رو است که واژه‌هائی معادل «عصمت» و همچنین «زیارت» به مفهوم مذهبیش (زیارت به‌مفهومی که ما پس از مسلمانی‌مان شناخته‌ایم) در زبان ایرانی ساخته نشده است. و از آنجائی که در فرهنگ ایرانی هیچ انسانی در هر مقامی که باشد دارای تقدس و عصمت نیست، عقیده به اینکه انسان بتواند واسطه و شفیع میان انسان و خدا شود نیز در فرهنگ ایرانی وجود نداشت. زرتشت نیز واسطۀ میان انسانها و خدا شمرده نمی‌شد بلکه آموزگاری بود که نیک‌بودن و نیک‌زیستن را به انسانها آموخته بود. انبیای قوم سامی هم در حیاتشان و هم همیشه پس از مرگشان واسطه‌های میان خدا و مریدان خویش شمرده می‌شدند، و مریدانشان به‌اندازۀ فرمانهائی که برای انبیاء و جانشینانِ انبیاء می‌بردند و به‌اندازه‌ئی که به معبد خدمت می‌کردند و ثمرۀ تلاش و کارشان را به عنوان زکات و صدقات به متولیان معبد می‌دادند انتظار داشتند که انبیاء و رهبران دینشان در زندگی‌شان و حتی پس از مرگشان برایشان نزد خدایشان وساطت کنند (شفیع بشوند) تا خدا از خطاهایشان درگذرد؛ یعنی مردگان نیز واسطه میان انسان و خدا بودند. اما در دین ایرانی هیچ‌گاه چنین باوری دربارۀ انسانهای زنده و مرده شکل نگرفت

از دیگر ویژگی فرهنگ ایرانی آن بود که هیچ‌کدام از عیدهای ایرانی با برگزاری مراسم برای هیچ انسانی در ارتباط نبود بلکه هرکدام از عیدها (نوروزِ کوچک که اکنون نوروز گوئیم، نوروز بزرگ که اکنون سیزده‌ به‌در گوئیم، مهرگان، سده، و جشنی که اکنون چارشنبه سوران گوئیم) مراسمی بود که برای پیوند با طبیعت برگزار می‌شد و مستقیماً با تحولات طبیعی در ارتباط بود. دین ایرانی به‌ شادزیستی بهای بسیار داده بود، و از این‌رو عید ایرانی نه مراسم عبادی بلکه سور و سرود و رقص دسته‌جمعی بود و جشنهایش مراسم شادی و سور و ستایش زیبایی‌ها بود. در فرهنگ ایرانی نه برای بزرگداشت انسانها حتی زرتشت مراسم دینی برگزار می‌شد و نه برای هیچ‌کدام از شخصیتهای دیگر. این از آن‌رو بود که ایرانی برای هیچ انسانی تقدس و عصمت قائل نبود تا به‌خاطرش مراسم دینی برپا کند. ایرانی برای طبیعت جشن برپا می‌کرد و همراه با طبیعت ابراز شادی و سرور می‌نمود

گذری بر تاریخچه خط در ايران زمين

تاريخ خط و زبان ايران به دو دوره متمايز پيش از اسلام و بعد از اسلام تقسيم مي شود.ملاك اين تقسيم ، تنها تسلط اعراب و انقراض سلسله ساساني نيست زيرا اتفاقات و حوادث سياسي تنها عامل تمايز خط و زبان نمي تواند باشد بلكه علت اين تقسيم ، آن است اين دو دوره از هر جهت با هم تفاوت دارند و با آنكه ايرانيان بسياري از سنن و خصوصيات كهن ملي خود را بعد از تسلط اعراب تازي حفظ كردند ولي به علت تغيير مذهب و تحول اوضاع سياسي و اجتماعي ادبيات خط و تا حدودي زبان بعد از اسلام با پيش از آن تفاوت كلي را حاصل نمود

در اين مقاله هدف اصلي شناساندن زبان ، خط و ادبيات از شاهنشاهی هخامنشی تا پایان شاهنشاهی ساسانی است . با توجه به تارخچه خط در ایران باستان که طبق کتیبه ای که در جنوب ایران کشف شده است مبدا آن به حدود پنج تا هفت هزار سال پیش می رسد . برای نمونه میتوان از کتیبه های موجود در معبد سه هزار و پانصد ساله زیگورات نام برد ولی از آنجا که مدارک در این باره کامل نیست از نوشتن خط قبل از هخامنشیان خودداری نمودیم

دوره هخامنشي

فرهنگ و تمدن درخشان ايران از روزگار هخامنشي آغاز مي شود كه سند هاي موجود و آثار باقيمانده ، قدرت و عظمت هخامنشيان و نياكان ما را مسلم مي دارد . از زبان مادي سند و آثار كتبي باقي نمانده است ولي شكي نيست كه زبان مادي با پارسي باستان خويشاوندي نزديك داشته است ‍‌؛ به طوري كه پارسيها و مادي ها زبان يكديگر را به خوبي مي فهميدند .

پارسي باستان

زبان ايرانيان در زمان هخامنشيان پارسي باستان يا فرس قديم ناميده مي شود كه ريشه زبان فارسي كنوني است

كتيبه هاي شاهان هخامنشي و لوح هاي زرين و سيمين كه از آن روزگار باقيمانده به اين زبان نوشته شده است . مجموع واژه هاي اصلي كتبيبه ها از چهارصد كلمه تجاوز نمي كند و مطالب آن عبارت است از نام و شرح خاندان شاهان -تفصيل فتوحات - ستايش يزدان - نكوهش دروغ و ناپاكي - سفارش به راستي و نيكو كاري.اين كتيبه ها غالبا به چند زبان است و غير از پارسي باستان ، به زبان هاي آسوري ،ايلامي ، آرامي كه بين ملل دست نشانده هخامنشيان معمول بوده ، نگاشته شده است . مجموع كتيبه هاي هخامنشي بالغ بر چهل كتيبه است و مهمترين آنها در تخت جمشيد ، همدان ، شوش ،نقش رستم ، بيستون ،الوند ، وان است كه كتيبه بيستون از همه مفصل تر و مشتمل بر 420 سطر و هيجده هزار و نهصد كلمه مي باشد كه داريوش در اين كتيبه چگونگي فرونشاندن شورش هاي داخلي و غلبه و تسلط به كشورهاي خارجي و حدود متصرفات خود را شرح مي دهد و در پايان مجد و بزرگواري كشور ايران را آرزو مي كند

خط ميخي

كتيبه هاي هخامنشي به خط ميخي است . ايرانيان اين خط را از قوم كلده و آشور گرفتند و در آن تغييراتي دادند و آن را به صورت الفبايي در آوردند . اين خط از چپ به راست نوشته مي شد و داراي 36 حرف بود و در كنده كاري و نوشتن روي سنگ و اجسام سخت به كار مي رفت . اولين خط ميخي كه به دست آمده از زمان آريار منه و آخرين آن از روزگار پادشاهي اردشير سوم است و به سبب دشواري نگارش ، خط ميخي از دوران اشكانيان رو به زوال نهاد و به تدريج منسوخ گرديد . در خط ميخي و كتيبه هاي پنج كلمه به صورت پندار نگاري باقي مانده است پندار نگاري : بعد از مرحله تصوير نگاري در تاريخچه خط را گويند كه تصوير كم كم ساده شد و به صورت علامت و نشانه در آمد و براي اسامي معني نيز علائمي ايجاد گرديد.علائم رياضي كه به صورت خط بين المللي در آمده از نمونه هاي پندارنگاري است

اورامزدا - اهورامزدا
خشايثيه - شاهنشاه
دهيو - كشور
بغا - خدا
بومي - بوم - سرزمين

گذشته از سنگ نبشته ها ، سكه هاي هخامنشي و خطوط روي بعضي ظروف و سنگ ترازو ها و نگين هاي باقي مانده از آن عهد ، همه به خط ميخي و زبان پارسي باستان مي باشد . براي شناختن زبان پارسي باستان چند جمله از بند اول كتيبه نقش رستم با زبان پارسي باستان نوشته مي شود

بغ وزر كه اورامزداهي ايمم بوميم اداهي اومام آسمانم اداهي مرتيم اداهي شياتيم ادامرتيهي

ترجمه : خداي بزرگ است اهورا مزدا كه اين زمين را آفريد كه آن آسمان را آفريد كه شادي را براي مردم آفريد

زبان اوستايي

قديمي ترين اثر از آثار آريايي اوستاست . زبان اوستايي با سانسكريت ،زبان ادبي و كهن هنديان شباهت تام دارد و معلوم مي شود كه ايرانيان و هنديان در روزگاري با هم زندگاني كرده و زبان مشتركي داشته اند كه ريشه زبان اوستايي و سانسكريت بوده است .

اوستا در قديم 21 كتاب را شامل مي شده كه مردم ايران از حفظ داشتند . در استيلاي اسكندر ، مقداري از آن از دست رفت . بلاش اول اشكاني اهتمام به جمع آوري اوستا نمود و دستور داد اوستاي پراكنده را كه موبدان در حافظه داشتند جمع آوري كنند. ولي اقدام اساسي براي تدوين اوستا در زمان ارشير بابكان انجام گرفت و عده اي از موبدان كه رياست آنها با تنسر ، هيربد هيربدان بود مامور جمع آوري اوستا شدند . بعد از اردشير ، پسرش شاپور اول خرده اوستا را كه پراكنده بود جمع آوري كرد . به روزگار شاپور دوم ساساني درباره مراسم ديني بين زردشتيان اختلاف افتاد و به دستور شاپور ، آذر بد مهر اسپندان موبد موبدان به كتاب اوستا مراجعه و مطالب آن را مرتب نمود

خط اوستايي

اين خط كه از راست به چپ نوشته مي شود كاملترين خطوط موجود عالم است . زيرا در الفباي اوستايي اولا اعراب جزء حروف است ثانيا براي تمام صداها ، حروف و علامت خاص وجود دارد . الفباي اوستايي 44 حرف دارد و حروف متصل به يكديگر نيستند و جدا نوشته مي شوند . چون اعراب داخل حروف است خواندن و نوشتن بسيار ساده است . و به جرات مي توان گفت خط اوستايي يكي از كاملترين خطوطي است كه تا كنون مورد استفاده واقع شده است

دوره اشكانيان

پس از مرگ اسكندر گجسته ( ملعون ) ، كشور هاي متصرفي ، بين جانشينان او تقسيم شد و سلكوس به فرمانرواييئ ايران منصوب گرديد. مدت هشتاد سال سلوكي ها بر كشور ايران تسلط داشتند تا آنكه مردم خراسان با قيامي مردانه ،سلوكي ها را مغلوب ساختند و دولت پارت يا اشكانيان بوجود آوردند

. توضيح آنكه پارت parthava پرثوه - به سبب گذشت زمان در كلمه پرتو تحول ايجاد شده و حروف ر به ( ل) و ( ث ) به ( ه) تبديل گرديده و در نتيجه پرتو پلهو شده و بر اثر قلب ل و ه بصورت پهلو در آمده است

پارت سرزمين خراسان و گرگان امروزي كنوني است كه در كتيبه بيستون جزو كشور هاي كه داريوش بر آن ها حكمراني داشته ، نامش آمده است . واژه پهلو همان طور كه توضيح داده شد از همان لغت پرتو يا پرثوه است كه در نتيجه تطور لغوي به آن صورت درآمده است و لفظ پهلوان به معني شجاع از همين واژه پهلوي است چه پرتوها ( پهلوي ها ) قريب 500 سال در مقابل حمله روميان مقاومت كردند

زبان پهلوي اشكاني

از زبان پهلوي اشكاني كه به زبان پهلوي شمالي نيز معروف است جز چند كلمه بروي سكه ها ، آثار مهمي باقي نمانده است و در ضمن زبان ارمني و لهجه هاي آذربايجان و خراسان ، پاره اي از واژه هاي پهلوي اشكاني ديده مي شود . رساله اي هم به زبان پهلوي اشكاني در دست است به نام درخت آسوريك كه جمعي از محققين عقيده دارند كه اصل آن به زبان پهلوي اشكاني بوده و بعد به پهلوي ساساني در آمده است و اين كتاب در اصل منظوم بوده و اشعار 12 هجايي داشته ولي اكنون اوزان ابيات به هم خورده و به نثر تبديل شده است

موضوع درخت آسوريك عبارتست از مناظره درخت خرما و بز
به عنوان نمونه چند سطر كتاب با ترجمه نقل مي شود
درختي رست است تر او شتر و اسوريك ،
بنش خشك است ، سرش هست تر ،
ورگش كنيا ماند ، برش ماند انگور،
شيرين بار آورد
مرتومان ويناي آن ام درختي بلند

ترجمه : درختي رسته است آن طرف شهرستان آسوريك ، بنش خشك است و سر او تر است ، برگش به ني ماند و بارش به انگور. شيرين بار آورد . مردمان بيني من آن درخت بلندم

خط پهلوي اشكاني

خط پهلوي اشكاني كه با حروف جدا از هم و منقطع و از راست به چپ نوشته مي شد از خط آرامي اقتباس شده بود ، خط آرامي را كلدانيان كه تابع ايران بودند در اين كشور رواج دادند . در زمان هخامنشيان اين خط مخصوص تحرير بود و خط ميخي براي كتيبه و كنده كاري به كار مي رفت ، در دوره اشكانيان خط پهلوي براي كتيبه و كنده كاري هر دو معمول شد. خط پهلوي داراي 25 حرف است و عيب بزرگ و اشكال اينست كه يك حرف گاهي چند صداي مختلف مي دهد

زبان پهلوي ساساني

زبان پهلوي ساساني كه به پهلوي جنوبي معروف است با پهلوي اشكاني تفاوت مختصري دارد . با ملاحظه بعضي كلمات كه هنوز در زبان پارسي به كار مي رود. مي توان به اختلاف ميان دو لهجه اشكاني و ساساني پي برد . مثلا (( گرسنه ، گسنه )) كه به زبان پهلوي اشكاني است در زبان پهلوي ساساني گشنه است. همچنين ((فرستك)) در پهلوي اشكاني، (( فرشتك )) در پهلوي ساساني و فرشته در زبان پارسي كنوني است . از زبان پهلوي ساساني آثار متعددي باقي مانده است كه قسمت عمده آن كتب ديني ، اخلاقي ، ادبي ، داستان است

در روزگار ساسانيان اوستا جمع آوري شد و ترجمه و تفسيرهايي بر آن نوشته شد و ترجمه و تفسير هايي بر آن به پهلوي نوشته اند و آن را زند گفته اند و شرحي كه بعد براي زند نوشته شد به پازند معروف است . خط پهلوي ساساني از روي خط پهلوي اشكاني تنظيم شه كه در كتيبه ها ، حروف آن مانند پهلوي اشكاني از هم جدا نوشته مي شد و در نامه ها و تحرير، با هم تركيب مي يافت . تعداد الفباي پهلوي را از 18 تا 25 حرف نوشته اند و علت اين امر آن است كه در خط پهلوي يك حرف چند صداي مختلف مي دهد

دبيران دوره ساساني بعضي از لغات را به آرامي مي نوشتند و هنگام خواندن پهلوي مي خواندند و آن را هُزوارٍٍِِ‌ش مي ناميدند ، مثلا « ملكان ملكا » مي نوشتند ، « شاهنشاه » مي خواندند و « يوم » مي نوشتند و « روز » مي خواندند

كتيبه هايي از دوره ساسانيان كشف شده كه مهمترين آن ها عبارتست از

1- كتيبه نقش رستم نزديك تخت جمشيد از اردشير بابكان به سه زبان پهلوي اشكاني و ساساني و يوناني
2- كتيبه حاجي آباد در سه فرسخي تخت جمشيد ار شاپور اول ساساني كه به پهلوي ساساني و اشكاني نوشته شده
3- كتيبه پايكوبي بين قصر شيرين و سليمانيه کردستان عراق که بخشی از ایران بوده است كتيبه بسيار مفصلي است از نرسي به خط پهلوي اشكاني و ساساني نوشته شده .در اين كتيبه نرسي بيان مي كند كه چگونه بهرام سوم را از تخت پايين آورده و خود به سلطنت رسيده ات . اين كتيبه راجع به حدود ايران درآن زمان اطلاعات جالبي مي دهد